Tù và

Tù và là một nhạc cụ truyền thống độc đáo của đồng bào Mạ và Cơ Ho ở Lâm Đồng, gắn liền với đời sống tín ngưỡng và các nghi lễ cộng đồng. Nhạc cụ này thường vang lên trong những dịp hiến sinh, cầu mùa, cầu sức khỏe và bình an, với âm thanh trầm hùng, vang dội được xem như nhịp cầu kết nối con người với các thế lực siêu nhiên.

Tù và được chế tác từ sừng trâu lớn. Đầu nhọn được vạt để kê môi thổi, trong khi phía đầu to được bịt khoảng một phần ba bằng sáp ong nhằm tập trung luồng hơi. Ở đầu nhỏ, nghệ nhân khoét một rãnh nhỏ, gắn vào đó một lam tre mỏng. Khi thổi, người chơi phối hợp giữa lực môi và động tác bịt – mở lỗ nhỏ bằng tay trái để tạo nên những âm sắc khác nhau. Âm thanh phát ra trầm ấm, rền vang, vang vọng núi rừng, mang đậm sắc thái linh thiêng và huyền bí.

Trong quan niệm vạn vật hữu linh, người Mạ và Cơ Ho tin rằng Yàng đã thổi linh hồn mình vào tù và, vì vậy nhạc cụ này không được phép sử dụng tùy tiện. Tù và cũng được xem là hiện thân linh hồn của con trâu hiến tế, do đó phải được bảo quản và sử dụng với thái độ trang trọng. Cũng như trống (sgơr), tù và không có âm cố định, nhưng tiếng thổi của nó lại chất chứa uy lực, khẳng định sự hiện diện của thần linh trong không gian cúng lễ.